Nowy konsultant krajowy w neonatologii. Prof. Tomasz Jerzy Szczapa zastępuje prof. Ewę Helwich po sporze o szczepienia
Ministerstwo Zdrowia powołało prof. dr. hab. Tomasza Jerzego Szczapę na stanowisko konsultanta krajowego w dziedzinie neonatologii. Zgodnie z informacją wynikającą z aktualizacji wykazu konsultantów, kadencja nowego konsultanta rozpoczęła się 2 lutego 2026 r. i ma trwać do 2 sierpnia 2026 r. Zmiana nastąpiła po odwołaniu z funkcji prof. dr hab. n. med. Ewy Helwich, wieloletniej konsultantki krajowej, co w ostatnich dniach stało się jednym z najgłośniejszych sporów na styku medycyny, organizacji systemu i komunikacji resortu ze środowiskiem.
Nowy konsultant krajowy jest pediatrą i neonatologiem, kieruje II Kliniką Neonatologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu i pełni funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego. W swoim dorobku zawodowym ma wieloletnią pracę kliniczną z noworodkami urodzonymi przedwcześnie oraz udział w opracowywaniu standardów postępowania w neonatologii, w tym zaleceń dotyczących resuscytacji noworodków. Jego wybór oznacza formalne obsadzenie funkcji, która w ostatnich tygodniach znalazła się w centrum publicznego sporu.
Zmiana na stanowisku konsultanta krajowego nastąpiła po odwołaniu prof. dr hab. n. med. Ewy Helwich. Decyzja Ministerstwa Zdrowia była konsekwencją konfliktu dotyczącego organizacji szczepień noworodków przeciwko gruźlicy w sytuacji wprowadzenia pilotażowych badań przesiewowych w kierunku ciężkiego złożonego niedoboru odporności (SCID). Wykrycie SCID stanowi przeciwwskazanie do szczepienia żywą szczepionką BCG, natomiast obowiązujące procedury przewidują wykonanie szczepienia w pierwszych dobach życia, jeszcze przed uzyskaniem wyniku badania przesiewowego.
Prof. Ewa Helwich publicznie wskazywała na ryzyko takiej kolejności procedur i apelowała o zmianę organizacji postępowania, tak aby decyzja o szczepieniu była podejmowana po uzyskaniu wyniku badania w kierunku SCID. Jej stanowisko spotkało się z krytyką ze strony resortu zdrowia, który podkreślał konieczność utrzymania wysokiej wyszczepialności przeciw gruźlicy i ostrzegał przed skutkami opóźniania szczepień noworodków.
Ministerstwo Zdrowia 26 stycznia 2026 r. przekazało do podmiotów leczniczych komunikat dotyczący kwalifikacji do szczepień BCG po wprowadzeniu badania w kierunku SCID. Resort wskazał w nim rozwiązania organizacyjne, w tym możliwość odraczania szczepienia na wniosek rodziców oraz realizację szczepień w późniejszym terminie w punktach szczepień. Wiceministra zdrowia Katarzyna Kęcka w publicznych wypowiedziach podkreślała, że ryzyko ciężkich postaci gruźlicy u noworodków występuje istotnie częściej niż SCID, a opóźnianie szczepień może prowadzić do zagrożeń epidemiologicznych.
Decyzja o odwołaniu prof. Helwich wywołała reakcję środowiska lekarskiego. 3 lutego 2026 r. Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej przyjęło stanowisko krytykujące działania ministerstwa i domagające się przywrócenia jej na funkcję konsultantki krajowej. Samorząd lekarski wskazywał na brak przekonującego uzasadnienia decyzji oraz na dorobek prof. Helwich w budowaniu systemu opieki neonatologicznej w Polsce.
Powołanie nowego konsultanta kończy etap personalnej niepewności w neonatologii, ale nie rozstrzyga zasadniczego problemu organizacyjnego. Nadal aktualne pozostaje pytanie o jednolite zasady postępowania w pierwszych dobach życia dziecka: sposób kwalifikacji do szczepienia, dokumentowanie decyzji o jego odroczeniu, organizację szczepień uzupełniających oraz zakres odpowiedzialności personelu medycznego w sytuacjach, w których obowiązujące procedury nie są ze sobą spójne.