Funkcję konsultantki krajowej w dziedzinie neonatologii pełniła prof. Ewa Helwich. W centrum sporu znalazła się kwestia szczepienia noworodków przeciwko gruźlicy w pierwszych dobach życia w sytuacji, gdy równolegle uruchamiany był pilotaż badań przesiewowych w kierunku ciężkiego złożonego niedoboru odporności, czyli SCID. W przypadku dzieci z tym schorzeniem podanie żywej szczepionki przeciwko gruźlicy może prowadzić do ciężkich powikłań, dlatego – jak wskazywała konsultantka – logiczne i bezpieczne byłoby poznanie wyniku badania przesiewowego przed wykonaniem szczepienia.

Ten punkt widzenia stał się osią konfliktu. Prof. Ewa Helwich zwracała uwagę, że obecna organizacja procedur prowadzi do sprzeczności pomiędzy programem szczepień a nowymi badaniami diagnostycznymi. W jej ocenie system powinien zostać dostosowany w taki sposób, aby nie narażać dzieci z rzadkimi, ale ciężkimi zaburzeniami odporności na ryzyko wynikające z obowiązującej kolejności procedur.

Spór nabrał dynamiki po tym, jak konsultantka skierowała do szpitali pismo, w którym zalecała informowanie rodziców o możliwych konsekwencjach szczepienia przed uzyskaniem wyniku badania przesiewowego. Dla części środowiska medycznego i decydentów był to krok przekraczający rolę konsultanta i mogący prowadzić do podważenia zaufania do obowiązkowych szczepień noworodków, w tym szczepienia przeciwko gruźlicy, które od lat stanowi element krajowego programu profilaktyki.

Resort zdrowia uznał, że sposób komunikowania wątpliwości oraz próby wpływania na praktykę kliniczną poza formalnymi ścieżkami decyzyjnymi doprowadziły do dezorientacji wśród personelu i rodziców. W efekcie prof. Ewa Helwich została odwołana z funkcji konsultantki krajowej. Decyzja ta wywołała podzielone reakcje w środowisku medycznym – część lekarzy uznała ją za konsekwencję naruszenia zasad organizacyjnych, inni za sygnał ograniczania głosu ekspertów w sprawach bezpieczeństwa pacjentów.

Sama prof. Helwich podkreślała w wypowiedziach medialnych, że jej działania wynikały wyłącznie z troski o zdrowie dzieci i odpowiedzialności zawodowej. Zwracała uwagę, że lekarze pracujący na oddziałach neonatologicznych funkcjonują w warunkach dużej presji prawnej i organizacyjnej, a brak jasnych wytycznych w sprawach granicznych rodzi obawy o odpowiedzialność karną i zawodową. Jak mówiła, wielu lekarzy sygnalizowało jej, że „czują oddech prokuratora na plecach”, podejmując decyzje w sytuacjach niejednoznacznych.

W tle decyzji o odwołaniu konsultantki pojawiły się także głosy innych środowisk medycznych. Część neonatologów i pediatrów przyznawała nieoficjalnie, że problem kolejności procedur jest realny i znany w praktyce klinicznej, ale do tej pory był rozwiązywany indywidualnie, „po cichu”, na poziomie oddziałów. Wskazywano, że pilotaż badań przesiewowych w kierunku SCID został wprowadzony bez równoległej zmiany organizacji szczepień noworodków, co wytworzyło lukę pomiędzy zaleceniami a codzienną praktyką. Lekarze podkreślali, że w sytuacjach granicznych to na nich spada odpowiedzialność za decyzję, a brak jednoznacznych wytycznych oznacza ryzyko zarówno kliniczne, jak i prawne.

Z drugiej strony przedstawiciele instytucji odpowiedzialnych za realizację programu szczepień oraz część ekspertów zdrowia publicznego zwracali uwagę, że jakiekolwiek działania mogące osłabiać zaufanie do szczepień noworodków muszą być prowadzone wyjątkowo ostrożnie. Ich zdaniem publiczne akcentowanie wątpliwości bez wcześniejszego uzgodnienia rozwiązań systemowych groziło dezorganizacją pracy oddziałów i niejednolitymi decyzjami w skali kraju. To napięcie pomiędzy bezpieczeństwem pojedynczego pacjenta a stabilnością programu profilaktycznego stało się jednym z kluczowych, choć nie zawsze wypowiadanych wprost, elementów tej sprawy.

W efekcie konflikt wokół szczepień noworodków ujawnił nie tylko spór personalny, ale przede wszystkim słabość mechanizmów wdrażania nowych procedur w ochronie zdrowia. Decyzja o odwołaniu konsultantki zamknęła jeden etap tej historii, ale nie rozwiązała problemu, który pozostaje aktualny: jak wprowadzać nowe badania przesiewowe w sposób spójny z obowiązującymi programami szczepień, bez przerzucania odpowiedzialności na lekarzy pracujących przy łóżku pacjenta