Ponad 4 tysiące zachorowań rocznie. Nowy konsultant jednoznacznie o szczepieniach przeciw gruźlicy
Nowy konsultant krajowy w dziedzinie neonatologii, prof. dr hab. Tomasz Jerzy Szczapa, zabrał głos w sprawie szczepień przeciw gruźlicy w kontekście pilotażu badań przesiewowych w kierunku ciężkiego złożonego niedoboru odporności (SCID). Stanowisko opublikowano 11 lutego 2026 r., niespełna trzy tygodnie po odwołaniu z tej funkcji prof. dr hab. n. med. Ewy Helwich przez Ministerstwo Zdrowia.
Spór dotyczy organizacji szczepień noworodków szczepionką BCG w sytuacji, gdy od września 2025 r. w Polsce realizowany jest pilotaż badań przesiewowych obejmujących SCID. Prof. Ewa Helwich wskazywała wcześniej, że wynik badania w kierunku tej choroby powinien być znany przed wykonaniem szczepienia, ponieważ u dzieci z ciężkim niedoborem odporności podanie żywej szczepionki może wiązać się z ryzykiem powikłań.
Prof. Tomasz Jerzy Szczapa w opublikowanym stanowisku podkreślił jednak, że wprowadzenie pilotażu nie zmienia obowiązujących zasad kwalifikacji do szczepienia przeciw gruźlicy. Noworodki nadal powinny być szczepione zgodnie z kalendarzem szczepień ochronnych.
- SCID jest bardzo rzadką (około 5 przypadków rocznie w Polsce), uwarunkowaną genetycznie chorobą układu odpornościowego, z którą wiąże się wysoka podatność na zakażenia. Nowe badanie przesiewowe umożliwia wczesne wykrycie SCID i szybkie rozpoczęcie leczenia oraz postępowania profilaktycznego. U noworodków z zespołem SCID, które zostały zaszczepione przeciw gruźlicy występuje istotnie podwyższone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych dlatego zgodnie z komunikatem MZ i GIS będą one obejmowane specjalistyczną opieką uwzględniającą wdrożenie profilaktycznego leczenia przeciwprątkowego w celu zapobieganiu występowania niepożądanych odczynów poszczepiennych - powiedział konsultant
Konsultant zwrócił uwagę na sytuację epidemiologiczną. Według danych Głównego Inspektoratu Sanitarnego w Polsce każdego roku notuje się ponad 4 tysiące przypadków gruźlicy. Wzrasta również problem szczepów wielolekoopornych. Dzięki realizacji obowiązkowego Programu Szczepień Ochronnych liczba zachorowań wśród dzieci utrzymywała się dotychczas na niskim poziomie, co potwierdzają dane europejskie.
Jednocześnie prof. Szczapa przypomniał, że SCID jest chorobą bardzo rzadką – w Polsce rozpoznaje się około 5 przypadków rocznie. Choroba ma podłoże genetyczne i wiąże się z ciężkim upośledzeniem odporności oraz wysoką podatnością na zakażenia. Wprowadzenie badania przesiewowego pozwala na wcześniejsze wykrycie i szybkie wdrożenie leczenia.
W przypadku dzieci z rozpoznanym SCID, które zostały wcześniej zaszczepione BCG, zgodnie z komunikatami Ministerstwa Zdrowia i Głównego Inspektoratu Sanitarnego mają one być objęte specjalistyczną opieką oraz profilaktycznym leczeniem przeciwprątkowym, aby ograniczyć ryzyko niepożądanych odczynów poszczepiennych.
Stanowisko konsultanta zawiera również rekomendację na przyszłość. W sytuacji, gdy po zakończeniu pilotażu SCID zostanie na stałe włączony do programu badań przesiewowych, konieczna będzie dyskusja ekspertów nad zmianami organizacyjnymi. Wśród możliwych rozwiązań wymieniono przyspieszenie uzyskiwania wyniku badania przed wypisem noworodka ze szpitala, usprawnienie systemu szczepień odroczonych w trybie ambulatoryjnym oraz ewentualne korekty programu szczepień obowiązkowych.
Stanowisko prof. Tomasza Jerzego Szczapy kończy etap niepewności po zmianie na stanowisku konsultanta krajowego, ale nie zamyka dyskusji o organizacji pierwszych dni życia noworodka w systemie, w którym równolegle funkcjonują obowiązkowe szczepienia i rozszerzany katalog badań przesiewowych.