Nadwykonania w szpitalach bez pełnego rozliczenia. 4,5 mld zł wciąż poza bilansem NFZ
Narodowy Fundusz Zdrowia nie zakończył rozliczeń za nadwykonania wykonane przez szpitale w 2025 roku. Łączna wartość świadczeń, za które placówki wciąż nie otrzymały pieniędzy, przekracza 4,5 mld zł. Problem dotyczy zarówno świadczeń limitowanych, jak i nielimitowanych, a jego skala rodzi pytania o stabilność finansową publicznych szpitali oraz sposób zarządzania środkami w systemie ochrony zdrowia.
System kontraktowania świadczeń przez NFZ opiera się na rocznych umowach, w których określane są limity finansowania. W praktyce oznacza to, że szpitale realizują świadczenia ponad zakontraktowaną wartość, szczególnie w obszarach, gdzie odmowa leczenia nie jest możliwa. Dotyczy to m.in. leczenia stanów nagłych, hospitalizacji ratujących życie, porodów czy świadczeń onkologicznych. Te procedury, zgodnie z obowiązującymi przepisami, powinny zostać sfinansowane niezależnie od limitów umownych.
Z danych przedstawianych w trakcie prac parlamentarnych i rozmów z resortem zdrowia wynika, że za pierwsze trzy kwartały 2025 roku szpitale otrzymały łącznie blisko 59 mld zł. W tej kwocie ponad 15 mld zł stanowiły świadczenia nielimitowane, a ponad 43 mld zł świadczenia limitowane. Dodatkowo wypłacono środki za czwarty kwartał, których wartość przekroczyła 19 mld zł. Mimo to znaczna część wykonanych świadczeń nie została jeszcze rozliczona.
Niewypłacone ponad 4,5 mld zł obejmuje zarówno nadwykonania zrealizowane w pierwszych trzech kwartałach, jak i część świadczeń z końcówki roku. Około połowę tej kwoty stanowią świadczenia limitowane, których rozliczenie zależy od bilansowania umów i dostępnych środków Funduszu. Pozostała część dotyczy świadczeń nielimitowanych, które – zgodnie z obowiązującym prawem – powinny zostać opłacone w pełnej wysokości.
Ministerstwo Zdrowia oraz Narodowy Fundusz Zdrowia zapewniają, że wszystkie należności zostaną uregulowane po zakończeniu bilansowania umów za 2025 rok. Proces ten ma zostać zamknięty w pierwszych miesiącach 2026 roku. Przedstawiciele Funduszu podkreślają, że rozliczenia muszą mieścić się w ramach zatwierdzonego planu finansowego, a dodatkowe wypłaty wymagają formalnego zakończenia analiz finansowych.
Dla szpitali, zwłaszcza tych prowadzonych przez samorządy, opóźnienia w rozliczeniach oznaczają realne problemy z płynnością finansową. Placówki realizują świadczenia, ponoszą koszty wynagrodzeń, leków, energii i usług zewnętrznych, nie mając pewności, kiedy środki z NFZ faktycznie trafią na ich konta. W praktyce część szpitali funkcjonuje w oparciu o kredyty lub przesuwanie zobowiązań wobec dostawców.
Dyrektorzy lecznic podkreślają, że brak terminowych rozliczeń nadwykonań utrudnia planowanie działalności i zwiększa ryzyko ograniczania świadczeń planowych. Choć pacjenci w stanach nagłych są przyjmowani bez względu na limity, to wydłużanie kolejek do procedur planowych staje się jednym z pośrednich skutków problemów finansowych systemu.
Nierozliczone nadwykonania za 2025 rok pokazują strukturalną słabość obecnego modelu finansowania szpitali. Z jednej strony Fundusz oczekuje realizacji świadczeń zgodnie z potrzebami zdrowotnymi, z drugiej – utrzymuje sztywne ramy budżetowe, które nie zawsze odpowiadają rzeczywistej skali udzielonej pomocy. Dopóki ten mechanizm nie zostanie zmieniony, problem nadwykonań będzie powracał w kolejnych latach.