Profilaktyka

Państwo kontra alkohol. Siedem petycji, trzy projekty i jedna zmiana kierunku.

18.12.2025 15:20

Coraz większa presja na ograniczenie reklamy i promocji alkoholu przestaje być wyłącznie postulatem środowisk zdrowotnych, a coraz wyraźniej materializuje się w konkretnych propozycjach legislacyjnych. W parlamencie jednocześnie procedowanych jest kilka projektów zmian w ustawie o wychowaniu w trzeźwości, a Senat analizuje siedem petycji, które wprost domagają się zaostrzenia przepisów antyalkoholowych. Skala i zakres tych inicjatyw pokazują, że temat alkoholu wraca do centrum debaty publicznej, tym razem w kontekście zdrowia publicznego, bezpieczeństwa i kosztów systemowych.

ządowy projekt nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości zakłada najdalej idące zmiany w obszarze reklamy i promocji alkoholu. Zgodnie z jego założeniami zakazem miałyby zostać objęte nie tylko klasyczne formy reklamy, ale także wszelkie działania promocyjne, w tym obniżki cen, oferty typu „dwa w cenie jednego”, programy lojalnościowe czy akcje marketingowe prowadzone w punktach sprzedaży. Projekt doprecyzowuje pojęcie promocji alkoholu tak, aby obejmowało ono wszystkie mechanizmy zachęcające do zwiększonego zakupu, niezależnie od rodzaju trunku. W dokumentach pojawiają się również propozycje zaostrzenia kar za łamanie przepisów, w tym wyższe sankcje finansowe oraz możliwość cofnięcia zezwoleń na sprzedaż alkoholu.

Istotnym elementem rządowych propozycji są także zmiany dotyczące opakowań i form sprzedaży alkoholu. Projekt przewiduje ograniczenia wprowadzania na rynek produktów, których opakowania mogą być atrakcyjne dla dzieci i młodzieży lub wprowadzać w błąd co do charakteru zawartości. Dotyczy to m.in. alkoholu sprzedawanego w opakowaniach przypominających napoje bezalkoholowe, słodycze czy produkty spożywcze. W tle tych propozycji pojawia się również problem alkoholu oferowanego w nietypowych formatach, które utrudniają kontrolę spożycia i sprzyjają nadużyciom.

Równolegle w Sejmie procedowany jest projekt poselski zakładający całkowity zakaz reklamy wszystkich napojów alkoholowych, w tym piwa, które dotychczas pozostawało częściowo wyłączone spod restrykcji. Projekt ten przewiduje również rozszerzenie uprawnień samorządów w zakresie ograniczania godzin sprzedaży alkoholu, a także wprowadzenie możliwości wprowadzenia nocnej prohibicji na szerszą skalę. Wśród proponowanych rozwiązań znalazły się także zapisy dotyczące ograniczenia sprzedaży alkoholu na stacjach paliw, zwłaszcza w godzinach nocnych, co od lat pojawia się w postulatach środowisk zajmujących się zdrowiem publicznym.

Trzeci projekt, zgłoszony przez posłów Lewicy, koncentruje się przede wszystkim na cenie i dostępności alkoholu. Zakłada on wprowadzenie minimalnej ceny za określoną ilość czystego alkoholu w napojach alkoholowych, co miałoby ograniczyć sprzedaż najtańszych produktów i przeciwdziałać dumpingowi cenowemu. W projekcie pojawia się również pomysł wprowadzenia ogólnokrajowych ograniczeń godzin sprzedaży alkoholu, zamiast pozostawiania tej decyzji wyłącznie samorządom. Autorzy argumentują, że obecny model prowadzi do nierówności regulacyjnych i utrudnia skuteczne działania profilaktyczne.

Równolegle do prac sejmowych Senat analizuje siedem petycji dotyczących zaostrzenia przepisów antyalkoholowych. Obejmują one m.in. postulaty zmian w zasadach reklamy piwa, wprowadzenia minimalnej ceny alkoholu oraz dalszego ograniczenia dostępności sprzedaży detalicznej. Senacka dyskusja pokazuje, że presja na zmiany nie dotyczy jednego konkretnego rozwiązania, lecz całego modelu regulacyjnego obowiązującego w Polsce od lat.

Skala problemu alkoholowego w Polsce od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych obciążeń dla systemu ochrony zdrowia. Według oficjalnych danych zdrowotnych z alkoholem wiąże się co roku kilkanaście tysięcy zgonów, a setki tysięcy pacjentów trafiają do leczenia z powodu chorób bezpośrednio lub pośrednio związanych z jego nadużywaniem. Szacuje się, że z problemem uzależnienia mierzy się około 600–800 tys. osób, a kilka milionów pije w sposób ryzykowny lub szkodliwy. Alkohol jest jedną z głównych przyczyn marskości wątroby, urazów, zatruć, wypadków komunikacyjnych oraz zaburzeń psychicznych, a jego skutki regularnie widać na szpitalnych oddziałach ratunkowych. Do tego dochodzą koszty pośrednie: absencja chorobowa, renty, wcześniejsze zgony, przemoc domowa i obciążenie systemu pomocy społecznej. W efekcie alkohol generuje dla państwa wielomiliardowe koszty rocznie, które wprost przekładają się na wydolność ochrony zdrowia i dostępność świadczeń dla innych pacjentów. To właśnie ta skala sprawia, że presja na zmiany w prawie coraz rzadziej ma charakter ideologiczny, a coraz częściej wynika z rachunku zdrowotnego i finansowego.